Sat. Aug 13th, 2022

મિત્રો દેશ અને દુનિયામાં ઘણી જગ્યાએ સૂર્ય ભગવાનના મોટા અને નાના મંદિરો છે પરંતુ દરેક મંદિરમાં સૂર્ય ભગવાનની મૂર્તિ કાં તો પથ્થરની બનેલી છે અથવા કોઈ ધાતુની છે આવી સ્થિતિમાં આજે અમે તમને આવા એક પ્રાચીન મંદિર વિશે જણાવી રહ્યા છીએ જ્યાં સૂર્ય ભગવાનની મૂર્તિ કોઈ ધાતુ કે પથ્થરની બનેલી નથી પરંતુ મોટા વૃક્ષના લાકડામાંથી બનેલી છે.

હકીકતમાં આદિપંચ દેવોમાંથી એક સૂર્યદેવ જે લાલ રંગના રથ સાત ઘોડા પર સવાર છે તે સર્વ-લાભદાયક તેમજ સર્વ-પ્રેરક અને સર્વ-પ્રકાશક માનવામાં આવે છે ભગવાન સૂર્યને “વિશ્વનો આત્મા કહેવામાં આવે છે કારણ કે સૂર્ય ભગવાન તરફથી પૃથ્વી પર જીવન છે અને સૂર્યને નવ ગ્રહોનો રાજા માનવામાં આવે છે તમામ દેવોમાંથી માત્ર ભગવાન સૂર્યને જ કળિયુગના દૃશ્યમાન દેવતા માનવામાં આવે છે.

આવી સ્થિતિમાં એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે ઓરિસ્સાનું કોનાર્ક સૂર્ય મંદિર, વિશ્વ વિખ્યાત છે દેવભૂમિ ઉત્તરાખંડમા ભગવાન સૂર્યદેવ કતારમલ સૂર્ય મંદિરના રૂપમાં નિવાસ કરે છે ખરેખર ભગવાન સૂર્યદેવનું ભવ્ય કાતરમલ સૂર્ય મંદિર દેવભૂમિ ઉત્તરાખંડના અલમોરા જિલ્લાના અધેલી સુનાર ગામમાં આવેલું છે જે અલમોડા શહેરથી લગભગ 16 કિલોમીટરના અંતરે સ્થિત છે દરિયાની સપાટીથી લગભગ 2116 મીટરની ઉંચાઈ પર આવેલું આ સૂર્ય મંદિર કોનાર્કના સૂર્ય મંદિર કરતાં 200 વર્ષ જૂનું માનવામાં આવે છે.

મંદિરનું નિર્માણ.આ ભવ્ય કાતરમલ સૂર્ય મંદિરનું બાંધકામ 6 થી 9 મી સદીની વચ્ચે માનવામાં આવે છે તે સમયે ઉત્તરાખંડ પર કાટ્યુરી રાજવંશનું શાસન હતું આવી સ્થિતિમાં આ મંદિરના નિર્માણનો શ્રેય કાતુરી રાજવંશના રાજા કાતરમલને કારણે આ મંદિરને કટર્મલ સૂર્ય મંદિર કહેવામાં આવે છે આ મંદિરના સંબંધમાં એવી માન્યતા પણ છે કે રાજા કતારમલે તેને એક જ રાતમાં બનાવ્યો હતો.

મંદિરની વિશેષતા.પર્વતોના પગથિયા જેવા ખેતરોને પાર કર્યા પછી આ કાતરમલ સૂર્ય મંદિર ઉંચા દિયોદરના લીલાછમ વૃક્ષો વચ્ચે આવેલું છે તે જ સમયે મંદિરમાં પગ મૂકતાની સાથે જ તેની ભવ્યતા વિશાળતાનો અનુભવ આપમેળે શરૂ થાય છે અહીં દરેકને લાકડાના દરવાજામાં કરવામાં આવેલી અદભૂત કોતરણીઓ અને વિશાળ ખડકો પર કોતરવામાં આવેલી કલાકૃતિઓ જોતા રહે છે.

આ કાતરમલ સૂર્ય મંદિર પૂર્વની તરફ છે એક ઉચ્ચ ચોરસ પ્લેટફોર્મ પર બનાવવામાં આવ્યું છે મુખ્ય મંદિર ત્રિરથા બંધારણમાંથી બનાવવામાં આવ્યું છે બીજી બાજુ ચોરસ ગર્ભગૃહ અને સ્પાયર વક્ર છે જે નાગર શૈલીની લાક્ષણિકતા છે.

મંદિરની સૌથી મોટી વિશેષતા.કટર્મલ સૂર્ય મંદિરની સૌથી મહત્વની વિશેષતા એ છે કે ભગવાન સૂર્યની મૂર્તિ બડા વૃક્ષમાંથી લાકડાની બનેલી છે અને કોઈ ધાતુ કે પથ્થરની નથી જે પોતે અદભૂત અને અનોખી છે એટલા માટે આ સૂર્ય મંદિરને ખરાબ આદિત્ય મંદિર પણ કહેવામાં આવે છે.

સ્થાપત્ય અને શિલ્પના અદભૂત નમૂના તરીકે મુખ્ય સૂર્ય મંદિર સિવાય આ સ્થળે 45 નાના અને મોટા મંદિરો છે જેમાં ભગવાન સૂર્યદેવ ઉપરાંત ભગવાન શિવ માતા પાર્વતી શ્રી ગણેશ જી ભગવાન લક્ષ્મી નારાયણ કાર્તિકેય અને ભગવાન નરસિંહની મૂર્તિઓ હાજર છે.

આ દેવભૂમિ ઉત્તરાખંડનું એકમાત્ર મંદિર છે જ્યાં ભગવાન સૂર્યને બડા વૃક્ષની બનેલી મૂર્તિના રૂપમાં પૂજવામાં આવે છે મંદિરની દંતકથા.પૌરાણિક સંદર્ભો અનુસાર સતયુગમાં મુનિ રૂષિ હંમેશા ઉત્તરાખંડની ગુફાઓમાં તેમની તપસ્યામાં લીન રહેતા હતા પરંતુ અસુરો તેમને સમયે સમયે ત્રાસ આપતા હતા અને તેમની તપસ્યામાં વિક્ષેપ પાડતા હતા.

એકવાર એક અસુરના જુલમથી પરેશાન થઈને દુનાગીરી પર્વત કાશ્યા પર્વત અને કંજર પર્વતમાં રહેતા રૂષિઓ કોસી નદીના કાંઠે આવ્યા અને ભગવાન સૂર્યની પૂજા કરી તેની તીવ્ર તપસ્યા જોઈને સૂર્ય ભગવાન પ્રસન્ન થયા અને તેમને દર્શન આપ્યા અને તેમને રાક્ષસોના જુલમથી મુક્ત કર્યા આ સિવાય સૂર્ય દેવે વત્શીલા પર પોતાનું વિસર્જન સ્થાપિત કર્યું ત્યારથી ભગવાન સૂર્યદેવ વટની લાકડાની બનેલી મૂર્તિ પર અહીં બેઠા છે ઘણા વર્ષો પછી 6 થી 9 મી સદીના મધ્યમાં રાજા કતારમલે આ સ્થાન પર ભગવાન સૂર્યનું ભવ્ય કાતરમલ સૂર્ય મંદિર બનાવ્યું.

By admin

Leave a Reply

Your email address will not be published.