Wed. Aug 17th, 2022

બ્રહ્મા મંદિર રાજસ્થાનના પ્રસિદ્ધ શહેર અજમેરમાં પુષ્કર તળાવના કિનારે આવેલું છે પુષ્કર રાજસ્થાનનું પ્રસિદ્ધ તીર્થસ્થાન છે જ્યાં દર વર્ષે પ્રખ્યાત પુષ્કર મેળો ભરાય છે તે રાજસ્થાનના અજમેર જિલ્લામાં છે અહીં બ્રહ્માનું મંદિર છે પુષ્કરનો શાબ્દિક અર્થ થાય છે તળાવ પુષ્કર અજમેર શહેરથી 14 કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે રાજસ્થાનના અજમેર શહેરમાં ઘણા પ્રવાસન સ્થળો છે જેમાંથી આ એક છે ઘણી પૌરાણિક કથાઓ આનો પુરાવો છે પ્રાગૈતિહાસિક પથ્થરથી બનેલા હથિયારો અહીંથી મળી આવ્યા છે જે તે યુગમાં અહીં મનુષ્યોની પ્રવૃત્તિઓ દર્શાવે છે.

પુષ્કરના ઉદ્ધવનું વર્ણન પ્રદમ પુરાણમાં જોવા મળે છે એવું કહેવાય છે કે બ્રહ્માઓએ અહીં અકાર યજ્ઞ કર્યો હતો પુષ્કર હિન્દુઓના મુખ્ય તીર્થ સ્થળોમાં એકમાત્ર સ્થળ છે જ્યાં બ્રહ્માનું મંદિર સ્થાપિત છે બ્રહ્માના મંદિર સિવાય સાવિત્રી બદ્રીનારાયણ વરાહ અને શિવ આત્મેશ્વરના મંદિરો છે પરંતુ તે આધુનિક છે અહીંના પ્રાચીન મંદિરોને મોગલ બાદશાહ ઓરંગઝેબે નાશ કર્યો હતો પુષ્કર તળાવના કિનારે વિવિધ સ્થળોએ પાકુ ઘાટ છે જે રાજપૂતાના મૂળ રાજ્યોના સમૃદ્ધ લોકો દ્વારા બનાવવામાં આવ્યા છે પુષ્કરનો ઉલ્લેખ રામાયણમાં પણ છે કેન્ટો 62 શ્લોક 28 માં કહેવામાં આવ્યું છે કે વિશ્વામિત્રએ અહીં તપ કરવું જોઈએ કેન્ટો 63 શ્લોક 15 મુજબ મેનકા અહીં પવિત્ર જળમાં સ્નાન કરવા આવી હતી.

શિલાલેખોમાં સાંચી સ્તૂપ જેનો સમય ઇ.સ.બીજી સદી એડીમાં પુષ્કરમાં રહેતા ઘણા બૌદ્ધ ભિક્ષુઓના દાનનું વર્ણન છે પાંડુલેન ગુફાના શિલાલેખમાં જે ઈ.સ. 125 ની માનવામાં આવે છે ઉષામદવતનું નામ દેખાય છે તે પ્રખ્યાત રાજા નાહપનાના જમાઈ હતા અને પુષ્કર આવ્યા હતા અને 3000 ગાય અને એક ગામનું દાન કર્યું હતું આ શિલાલેખો બતાવે છે કે ઈ.સ.પુષ્કરમાં જ ઘણા પ્રાચીન શિલાલેખો પણ મળી આવ્યા છે જેમાંથી સૌથી પ્રાચીન 925 એડીની આસપાસ માનવામાં આવે છે આ શિલાલેખ પુષ્કર પાસેથી પણ મળ્યો હતો અને તેનો સમય આશરે 1010 એડીનો માનવામાં આવે છે પુષ્કરના મુખ્ય આકર્ષણો.પુષ્કર તળાવ મેરતા માનવ મહેલ,બ્રહ્મા મંદિર,પુષ્કરમાં ઉંટની સવારી.

બ્રહ્મા મંદિર રાજસ્થાનના પ્રસિદ્ધ શહેર અજમેરમાં પુષ્કર તળાવના કિનારે આવેલું છે તે ભારતના કેટલાક મંદિરોમાંનું એક છે જે હિન્દુ દેવ બ્રહ્માને સમર્પિત છે પુષ્કરમાં બ્રહ્માજીનું આ મંદિર મૂળ 14 મી સદીમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું પુષ્કર યાત્રાધામોનું ઘર માનવામાં આવે છે જેમ પ્રયાગને તીર્થરાજ કહેવામાં આવે છે તેવી જ રીતે આ તીર્થને પુષ્કરરાજ કહેવામાં આવે છે પુષ્કરની ગણતરી પંચતીર્થ અને પંચ સરોવરમાં થાય છે ત્રણ પુષ્કર તળાવો છે.

સૌથી મોટા પુષ્કરના દેવતા બ્રહ્માજી છે મધ્ય પુષ્કરના દેવતા ભગવાન વિષ્ણુ છે અને કનિષ્ક પુષ્કરના દેવતા રુદ્ર છે પુષ્કરનું મુખ્ય મંદિર બ્રહ્માજીનું મંદિર છે જે પુષ્કર સરોવરથી થોડા અંતરે આવેલું છે મંદિરમાં ચતુર્મુખ બ્રહ્મની જમણી બાજુ સાવિત્રી અને ડાબી બાજુ ગાયત્રીનું મંદિર છે નજીકમાં બીજી સનકાડીની મૂર્તિઓ છે પછી નાનકડા મંદિરમાં નારદ જીની મૂર્તિ એક મંદિરમાં હાથી પર બેઠેલા કુબેર અને નારદની મૂર્તિઓ છે.

આખા ભારતમાં આ એકમાત્ર બ્રહ્મા મંદિર છે આ મંદિર અજમેરમાં ગ્વાલિયરના મહાજન ગોકુલ પ્રાક દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું બ્રહ્મા મંદિરનું મંદિર લાલ રંગનું છે અને તેમાં હંસના આંકડા છે જે બ્રહ્માનું વાહન છે ચારમુખી બ્રહ્મા દેવી ગાયત્રી અને સાવિત્રી અહીં મૂર્તિ સ્વરૂપે હાજર છે પુષ્કર એક પવિત્ર યાત્રાધામ છે અને હિન્દુઓ માટે એક મહાન પવિત્ર સ્થળ છે.

પ્રખ્યાત પુષ્કર મેળો.પુષ્કર અજમેરથી 11 કિમી દૂર હિન્દુઓ માટે પ્રસિદ્ધ તીર્થ સ્થળ છે અહીં કાર્તિક પૂર્ણિમા પર પુષ્કર મેળો ભરાય છે જેમાં મોટી સંખ્યામાં દેશી -વિદેશી પ્રવાસીઓ પણ આવે છે આ મેળામાં હજારો હિન્દુ લોકો આવે છે અને પોતાને શુદ્ધ કરવા માટે તે પુષ્કર તળાવમાં સ્નાન કરે છે ભક્તો અને પ્રવાસીઓ શ્રી રંગ જી અને અન્ય મંદિરોની મુલાકાત લઈને આધ્યાત્મિક લાભ મેળવે છે રાજ્ય વહીવટીતંત્ર પણ આ મેળાને વિશેષ મહત્વ આપે છે સ્થાનિક વહીવટ આ મેળાનું આયોજન કરે છે અને કલા સંસ્કૃતિ અને પ્રવાસન વિભાગ આ પ્રસંગે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરે છે.

પુષ્કર પ્રદેશના ખાસ આકર્ષણો.પુષ્કર તળાવ પુષ્કર તળાવ રાજસ્થાનના અજમેર શહેરથી અગિયાર કિલોમીટર ઉત્તરે સ્થિત છે માન્યતા અનુસાર તેને ભગવાન બ્રહ્માએ બંધાવ્યું હતું અને તેમાં બાવન સ્નાન ઘાટ છે આ ઘાટોમાં વરાહ બ્રહ્મા અને ગૌ ઘાટ મહત્વના છે.

ભગવાન વિષ્ણુએ વરાહ ઘાટ પર વરાહ અવતાર જંગલી ભૂંડ લીધો હતો પૌરાણિક સરસ્વતી નદી કુરુક્ષેત્ર નજીક અદ્રશ્ય થયા બાદ અહીં ફરી વહી છે એવું માનવામાં આવે છે કે શ્રી રામે અહીં સ્નાન કર્યું હતું લોકો લઘુ પુષ્કરના ગવ કુંડમાં તેમના સ્વર્ગસ્થ પૂર્વજો માટે ધાર્મિક વિધિઓ કરે છે પુષ્કરમાં ભગવાન બ્રહ્માને સમર્પિત પાંચ મંદિરો છે બ્રહ્મા મંદિર સાવિત્રી મંદિર બદ્રીનારાયણ મંદિર વરાહ મંદિર અને શિવતમેશ્વરી મંદિર.

By admin

Leave a Reply

Your email address will not be published.